In toenemende mate wordt erkend dat aandacht voor de spirituele dimensie van patiënten van invloed is op hun gezondheid, welzijn en herstel. Sinds een jaar of tien wordt er ook in Nederlandse zorginstellingen beduidend vaker gesproken over ‘spiritualiteit’ en ‘spirituele zorg’. Volgens de Nederlandse Richtlijn Spirituele Zorg (2010) behoort aandacht voor de spirituele dimensie tot de zorg van alle zorgverleners. Dit is echter nog geen dagelijkse praktijk.

Toch kunnen zorgverleners juist tijdens de gebruikelijke zorgverlening uitingen van patiënten op de spirituele dimensie gewaarworden. Dit geldt zeker ook voor de zorg van teams van professionals die zorg leveren aan palliatieve patiënten die spirituele distress ondervinden door de ervaring van levensbedreigend ziek-zijn, de onzekerheid rondom diagnose en de mogelijkheid van blijvende invaliditeit.

Als handvat om de spirituele dimensie te bespreken tijdens het dagelijkse zorgproces zijn in de richtlijn ‘Spirituele zorg’ drie eenvoudige vragen opgenomen. Door het stellen van deze vragen worden patiënten uitgenodigd om in eigen woorden te vertellen wat hem/haar het meeste bezighoudt en wat in deze periode bronnen van kracht en leven zijn. Tijdens een vorig jaar in het Radboudumc uitgevoerd observationeel onderzoek waarin een consulent spirituele zorg vier dagen meeliep met verpleegkundigen van een oncologieafdeling, bleek dat verpleegkundigen impliciete of expliciete uitnodigingen van patiënten om over zingeving te praten vaak niet herkenden. Tijdens het meelopen liet de consulent spirituele zorg diverse keren zien dat het wél aangaan van dit gesprek, aan de hand van de 3 vragen, zeer haalbaar bleek en niet veel tijd in beslag nam.

Het niet herkennen of erkennen van zingevingsvragen bij naasten of palliatieve patiënten is ook in de dagelijkse praktijk een punt van aandacht. Hoe nodig je patiënten uit om over zingeving te praten en hoe herken je als professionals signalen of een opening om erover te praten?

Zingeving is door alle netwerken in de consortiumregio aangegeven als een aandachtspunt en knelpunt. Dit heeft ertoe geleid dat het Expertisecentrum Palliatieve Zorg, samen met netwerkcoördinatoren en andere partners binnen het consortium PalZO, gewerkt hebben aan een projectidee waarvoor we subsidie vragen van ZonMw in het kader het programma “Palliantie: Meer dan zorg”.

Het project is getiteld ‘Luisteren naar een palliatieve patiënt, hoe doe je dat? Een training voor teams van professionals in het signaleren en verkennen van zingevingsvragen.’ Het doel is een aanvullende module te ontwikkelen binnen bestaande initiatieven, zoals de methode ‘Signalering in de palliatieve fase’ of ‘Zorgpad Stervensfase’. De nieuwe module kan aan zowel extra- als intramurale (zorg en welzijn) teams praktijkgerichte communicatietraining geven, zodat zingevingsvragen die patiënt of naaste im- of expliciet uiten gesignaleerd en verkend worden. Onderdeel van het project is ook het evalueren van het effect op patiënt-, naaste- en zorgverlenersniveau en het borgen van de implementatie.

Het voorstel wordt door patiënten, naasten, zorgverleners, netwerkcoördinatoren en bestuurders van het consortium PalZO gedragen. Innovatief is dat anticiperende palliatieve zorg vertaald wordt naar anticiperende spirituele zorg: vaak wordt dit domein vergeten tot er een zingevingscrisis is. Er wordt op langdurige borging binnen en buiten het consortium geanticipeerd. Zo zullen zowel MBO- en HBO-opleidingen als het Radboudumc binnen het consortium betrokken worden, met het doel om de training te integreren binnen de daar aangeboden curricula aan studenten en zorgverleners.

Neem voor nadere informatie of vragen of indien je geïnteresseerd bent in deelname aan het project contact op met: Jacqueline van Meurs, Yvonne Engels of Marieke Groot via: marieke.groot@radboudumc.nl.